ولايتعهدى پس از تهديد مأمون با شرايطى كه امام عليه السلام قرار داد به مصلحت اسلام بود و گرنه آن حضرت نمىپذيرفت ، هرچند خونش ريخته مىشد . بيدارسازى امت اسلامى و آشنا ساختن آنان با تعاليم اسلام و برملا كردن چهره زمامداران غاصب و ستمگر و در يك كلمه احقاق حقّ ، از مهم‌ترين اين مصالح بود . شايد با توجه به اين جهت است كه وقتى محمد بن عَرَفه از امام عليه السلام درباره علّت پذيرفتن وليعهدى پرسيد و گفت : يابن رسول اللّه ! چه چيز شما را بر پذيرش اين امر واداشت ؟ فرمود : « همان چيزى كه جدّم امير مؤمنان را وادار به ورود در شورا كرد » . شيخ طوسى و سيد مرتضى مسأله احقاق حق را يكى از انگيزه‌هاى امير مؤمنان عليه السلام از ورود در شوراى عمر ذكر كرده و گفته‌اند : صاحب حق مىتواند از هر راه مشروع و پسنديده ، حق خويش را بازستاند ؛ بويژه اگر حق ، تكليف شرعى او باشد ؛ زيرا در اين صورت دستيابى به آن حقّ و تحمّل سختىها در راه آن ، واجب خواهد بود مانند حقّ امامت و رهبرى . « 1 » جشن ولايتعهدى مأمون در ماه رمضان سال 201 هجرى مجلس جشن باشكوهى برگزار كرد و امام رضا عليه السلام را به‌طور رسمى به ولايتعهدى برگزيد و همگان بر اين مسأله با آن حضرت بيعت كردند . « 2 » مأمون براى نشان دادن صداقت خود در اين كار ، دست به اقدامات زير زد : 1 - لباس سياه را كه شعار عباسيان بود از ميان برداشت و پوشيدن لباس سبز را كه شعار علويان بود سنّت كرد . « 3 » 2 - دختر خود « ام حبيبه » را به امام رضا عليه السلام تزويج كرد . « 4 » 3 - دستور داد به نام حضرت رضا عليه السلام سكّه زنند و خطبا همه جا به نام آن گرامى

--> ( 1 ) - تلخيص الشافى ، ج 2 ، ص 154 و بحارالانوار ، ج 49 ، ص 155 به نقل از تنزيه الانبياء . ( 2 ) - عيون اخبار الرّضا عليه السلام ، ج 2 ، ص 161 . ( 3 ) - الامام على الرّضا عليه السلام ، وليعهد المأمون ، ص 61 . ( 4 ) - تاريخ طبرى ، ج 8 ، ص 566 ؛ كامل ابن اثير ، ج 6 ، ص 350 .